Welkom op de Vogeltrackers website. Hier kom je van alles te weten over trekvogels! Snuffel maar eens rond.

vogel 1

Kanoet met datalogger

Kanoet met datalogger

Vogels met computers

De Kanoetstrandloper die in West Afrika overwintert, vliegt in het voorjaar naar Noord SiberiŽ om te broeden. Dit zinnetje zou zomaar in een vogelboek kunnen staan. Maar vanaf het moment dat de Kanoet in West Afrika begint op te vetten tot het precieze moment waarop ze in Noord SiberiŽ aankomen gebeurt er natuurlijk heel veel. En hier wordt nog veel onderzoek naar gedaan.

Een van die onderzoekers is Jutta Leyrer. Zij is 35 jaar en aan de universiteit van Oldenburg ( Duitsland) als biologe afgestudeerd. Op dit moment doet ze onderzoek en studie bij het Nioz en de Rijks Universiteit Groningen. Haar onderzoek is gericht op de timing van de voorjaarstrek van de Kanoetstrandloper. Deze vogel broedt tijdens de korte poolzomer in Noord SiberiŽ. De afstand tussen het overwinteringsgebied in MauritaniŽ en het broedgebied in Taymyr is te ver voor de Kanoet om in een ruk te vliegen ( ca. 10.000 km). In een paar gebieden op hun route naar Taymyr hebben Kanoeten de mogelijkheid om opnieuw op te vetten. Deze gebieden aan de Frans Atlantische kust en het Waddengebied worden stop-overs genoemd. Het is voor vogels heel belangrijk om precies op het juiste moment in de broedgebieden aan te komen. Dus is het heel belangrijk om precies op het juiste moment vanuit de stop-overs te vertrekken. Niet slechts ťťn plaats op de vliegroute maar de gehele trekbaan en de stop-overs zijn voor de Kanoet van belang. Jutta wil met behulp van data-loggers onderzoeken hoe deze voorjaarstrek van jaar tot jaar verloopt.

Vanaf 29 maart tot 13 april is zij met haar medewerkers in Iwik op de Banc díArguin in MauritaniŽ. Ze gaan dan Kanoeten vangen. Uiteraard worden de gevangen vogels gemeten ,gewogen en gekleurringd. Maar dit voorjaar worden er ook data-loggers op hun onderrug geplakt. Een data-logger is eigenlijk een soort computertje van slechts 2,5 gram., er zitten 3 sensoren op en die meten licht, luchtdruk en temperatuur.
Als de vogel in het voorjaar vanuit MauritaniŽ naar het noorden vliegt wordt de periode met daglicht steeds langer. De sensor van het licht slaat de tijd van zonsopkomst en de tijd van zonsondergang op. Omdat iedere plaats op aarde een unieke tijd van zonsopkomst en zonsondergang heeft kan later berekend worden waar de vogel was tijdens de voorjaarstrek. Dan wordt duidelijk wanneer de vogel met de voorjaarstrek vanuit MauritaniŽ is begonnen, van welke stop-over hij gebruik gemaakt heeft en hoe lang hij daar is gebleven. Ook is dan bekend wanneer de vlucht naar de broedgebieden heeft plaatsgevonden.
Iedereen die wel eens in een vliegtuig heeft gezeten weet dat hoe hoger in de lucht hoe lager de luchtdruk en de temperatuur zijn. Door dit met de twee andere sensoren te meten kan later vastgesteld worden op welke hoogte de vogel met de data-logger heeft gevlogen. Om te begrijpen waarom de vogel op een bepaalde hoogte heeft gevlogen moeten deze gegevens later vergeleken worden met het weer van dat moment op die plaats. Jutta is heel benieuwd of Kanoeten tijdens hun trektocht in de lucht van hoogte veranderen. Er is al bekend dat trekvogels naar wind in de rug zoeken om een lange trektocht te kunnen volbrengen. Maar wat doen ze als er onderweg op de hoogte waarop ze vliegen opeens tegenwind is. Zitten ze dan opgesloten op die hoogte of gaan ze actief hoger of lager vliegen om weer wind in de rug te krijgen.
Fantastisch, daar vliegen dan vogels rond met een schat aan gegevens op hun rug. Drie maanden lang zijn deze gegevens verzameld en opgeslagen. Hoe krijgt Jutta deze data nu in haar eigen computer?

De Kanoetstrandlopers vliegen na het broedseizoen weer naar de Banc díArguin om daar met de rui te beginnen waardoor de data-loggers af vallen. Daarom vertrekt Jutta ook in die tijd weer naar Iwik. Zij installeren daar voordat de kanoeten arriveren drie of vier ontvangststations. Hierin zit een computertje dat voortdurend een signaal uitzendt. Eigenlijk zegt dit signaal: Hallo, is daar iemand? De kans dat dit signaal vervolgens door een data-logger wordt opgevangen is vrij groot omdat de in het voorjaar in Iwik gevangen kanoeten daar de volgende winter weer doorbrengen Ze zijn in het overwinteringsgebied erg plaatstrouw.
Als dan het ďHallo signaalĒ een contact krijgt met een data-logger wordt de logger via een alarmsignaal geactiveerd om de gegevens naar de ontvanger op te sturen. Dit kan echter niet direct nadat het contact tot stand is gekomen. Eerst moeten zender en ontvanger hun tijd nog gelijkzetten. Als dit gebeurd is kunnen de gegevens van de data-logger opgestuurd worden naar de ontvanger. Deze slaat ze vervolgens op waarna de onderzoekers deze gegevens weer kunnen downloaden. Dan kan het analyseren van de gegevens beginnen. Op kantoor urenlang achter de computer zitten en al die tijd hopen dat het fantastische wetenschap oplevert.

Terwijl de data-logger op de rug van de Kanoetstrandloper haar werk doet kan Jutta niet achteroverleunen .
Het Nioz doet in grote delen van het Nederlandse en Duitse Waddengebied onderzoek naar het voorkomen van leven in en op de bodem van de zee. De onderzoekers van het Nioz doen naast onderzoek aan Wadvogels ook onderzoek naar het voedsel van deze vogels. Dit heet dan ecologisch onderzoek. Jutta gaat daarom na de expeditie naar MauritaniŽ in mei al weer naar Sleeswijk Holstein in Duitsland. Omdat de in MauritaniŽ overwinterende Kanoetstrandlopers in mei op de stop-overs verblijven om op te vetten vindt zowel in Duitsland door het Nioz als in Frankrijk door Franse onderzoekers een zelfde onderzoek plaats.
De gegevens die dit oplevert kan Jutta dan weer goed gebruiken in haar studie naar de timing van de voorjaarstrek van de Kanoet en het belang van de stop-overs.
We zijn natuurlijk erg benieuwd hoe het hun zal vergaan daar in Iwik op de Banc díArguin in MauritaniŽ.

Terug naar pagina overzicht Terug naar pagina overzicht